Anasayfa / Genel Sağlık Bilgileri / Kariyer Planlama Süreci

Kariyer Planlama Süreci

Paylaş

Çocuklarla sohbet ederken sıklıkla sorulan sorulardan biridir, “büyüyünce ne olmak istersin?” sorusu. Doktor, pilot, mühendis, mimar, öğretmen gibi meslekler….verilen cevaplarda çoğunlukla rol modeller olan anne-baba ya da başka yakın kişilerden etkilenme söz konusudur.

Feridun Tiryaki

Kültür Koleji Rehberlik Bölümü

Meslek, ilgi ve yetenekler doğrultusunda kişiye maddi ve manevi kazanç getirisi olan iş diye tanımlanırken; kariyer, mesleğinizde kendinizi geliştirme adına yapılan her türden katkıyı ifade etmektedir.

Çocuklar, kendilerine ilişkin değerlendirmeleri ve meslek seçimleri ilgili diğer davranışları, başta anne-babalarının ve çevrelerindeki diğer yakın kişilerin davranışlarını gözlemek,  onları model almak gibi çeşitli yollarla öğrenir. Kariyer gelişimi başta aile, aile içi ilişkiler, akranlar, okul ve toplum gibi çeşitli sosyal kurumların oluşturduğu örüntüler içinde gerçekleşir.

Kariyer gelişimi kuramcılarından Super, büyüme evresindeki çocukların kariyer gelişimlerinin merak, araştırma, benlik kavramı, denetim odağı, ilgiler, planlılık, zaman perspektifi ve kariyer hakkında bilgi ve anahtar figürler (rol modelleri) olarak adlandırdığı dokuz boyuttan oluştuğunu belirlemiştir. Dolayısıyla Super, çocukluk dönemindeki kariyer gelişimini zenginleştirmenin bireyin sonraki dönemlerdeki kariyer gelişimine temel oluşturduğunu belirtmektedir.

Meslek belirlemek üniversiteye bırakılamayacak kadar önemli ve acil bir konu olarak ele alınmalıdır. 21. yy. insan ve toplum hayatında diğer yüzyıllarda olmadığı kadar hızlı, dinamik ve zorlayıcı bir dönemi ifade etmektedir. Özellikle teknoloji baş döndürücü bir hızda ilerlemektedir. Bu hızlı değişime ayak uydurabilecek olan birey ve toplumlar, gelecek ile ilgili meslek ve kariyer planlamalarına uygun hareket etmeye çalışanlar olacaktır. Kendini ve geleceğini şekillendirmek isteyenler için bu durum kaçınılmazdır. Gelişmiş toplumlarda, değişen ve dönüşen yüz yıla ayak uydurmak ve geleceği belirlemek için eğitimde kariyer planlamasına oldukça önem verilmektedir.

Her yıl ortalama beş yüz bin öğrencinin, yerleştiği bölümü beğenmeyerek yeniden üniversite sınavına girmek için başvuruda bulunduğunu istatistikler göstermektedir. Kendine uygun meslek seçmiş olan kimseler işlerini severek yapmakta, mutlu ve verimli kişiler olarak meslek yaşamlarını sürdürmektedir. Buna karşın seçtikleri meslekler, yetenek ve ilgilerine uygun olmayan kimseler ise; umutsuz ve MIŞ gibi çalışan kimseler olarak toplum yaşamına katılacaklardır. Öyleyse; çocuğunuzun meslek seçimini tesadüflere bırakılamayacak kadar hassas bir konudur. Buradan hareketle meslek belirleme sürecini ne kadar küçük yaşlardan desteklersek öğrencilerin üniversite ve meslek yönelimleri de o oranda isabetli yapılmış olur. Ortaokul dönemi (özellikle 6-7 ve 8. sınıf) bu anlamda kritik bir dönemdir.  Karar verilmesi gereken konulardan en önemlisi öğrencinin kendi ilgi ve yetenekleri doğrultusunda mı yoksa kendisi dışında eğitim paydaşlarının kararları doğrultusunda mı sonuca varacağıdır.

Her insanın kendine özgü ilgi ve yetenekleri vardır. Bu sebeple anne–baba olarak  öğrencilerin kendini tanımaya yönelik sorulara verilen cevapları titizlikle ele alınabilir.

  • En çok hangi meslekten ya da mesleklerden hoşlanıyorum?
  • Hangi alanlarda ilgim ve yeteneğim var?
  • En çok hangi alanda vakit geçirmekten hoşlanıyorum?
  • Bireysel yapılan çalışmalarda mı yoksa grup çalışmalarında mı kendimi başarılı hissediyorum? (Spor alanına da uyarlanabilir.)
  • En çok hangi alanlarda araştırma yapmak hoşuma gidiyor? vb. sorular ilgileri ortaya çıkarmaya

yönelik sorulardır.

Birey, kariyer planını yaparken ya da meslek seçimini yaparken öncelikli olarak kendini, meslekleri, çağa uygun ve kendine uygun meslekleri iyi tanımalıdır. Bu konuda çocuk, anne-baba ve özellikle meslek danışmanı tarafından bilgilendirilmelidir.

Okul psikolojik danışmaları ilkokul birinci sınıftan itibaren sürekli olarak gözlem ve değerlendirmelerle öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini ortaya çıkartmaya yönelik test, test dışı gözlemler, meslek tanıtımları gibi uygulamalar kullanmaktadır. Bu değerlendirmelerin birikmesi ile öğrencinin ortaöğretim kurumuna ve sonrasında üniversiteye geçişini en iyi biçimde sonuçlandırmak mümkün görünmektedir.

Meslek Seçiminde Anne Babalara Tavsiyeler

Anne baba olarak çocuğunuzun geleceği konusunda ona sunacağınız en önemli şeylerden biri onu çeşitli meslek alanları ile ilişkili bir çevre ile tanıştırmaktır. Çocuğa sunulan destek sadece kendi meslek alanınızla sınırlı olmak yerine farklı meslek gruplarını da tanıtır nitelikte olabilir.

Anne baba olarak verilecek desteği daha güçlü ifade etmek adına kendinize şu soruları sorabilirsiniz.

  • Anne baba olarak meslek seçiminde benim sorumluluğum ne kadardır?
  • Çocuğumun mesleği kim tarafından belirlenecektir?
  • Mesleği belirlemenin en akıllıca yolu nasıldır?
  • Meslek belirleme aşamasında anne ve baba olarak kendi isteklerimizi ona ne kadar yansıtılabilir ya da yansıtmadan kaçınabiliriz?

Anne baba olarak amacınız; meslek seçiminde çocuklarınıza iş ahlakı, iletişim becerisi ve saygı konularında paylaşımlar, beceriler kazandırmak olabilir.  Böylece hangi meslek alanı seçilirse seçilsin temel beceri ve iş ahlakı konularında daha donanımlı bireyler yetiştirmiş olacaksınız.

Özetle ifade edecek olursak, meslek seçimi ve devamında kariyer planlaması ilkokuldan başlanarak özellikle çocuğun ilgi ve yetenekleri odağında, ebeveyn ve meslek danışmanın işbirliği ile daha olumlu sonuçlar elde edebilecek bir konudur. Eğitim paydaşlarının mesleğe yönlendirme sürecini akademik ve puan odaklı bakış açısından kurtarabildiği oranda, çocuklar için gelişimsel mesleklerin temelleri atılmış olacaktır.

 

Paylaş

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*