Gençler Şah Damarına Dikkat

Sadece yaşlı değil gençler de karotis arter -şah damarı- hastalığı ile karşı karşıya kalabilir. Yarattığı etkiler büyük olmasına karşın yeterince tanınmayan hastalık sinsi seyrettiği için fark edilmediğinde yaşam kaybıyla sonuçlanabilir.

Prof. Dr. Olcay Özveren

Kardiyoloji Uzmanı

Özellikle hareketsiz hayat, beslenme şeklinin kötüleşmesi, diyabet ve obezitenin artması gibi durumlar şah damarı hastalığının genç popülasyonda izlenme, felç ve inmelerin artma sebebidir.

Genç ve sporcuları da etkiliyor

Şah damarı hastalığı ileri yaş risk faktörleri arasında yer alsa da bu sorun gençleri de etkiliyor. Karotis arter hastalığın cinsiyetler açısından görülme farklılığı bulunmaz. Kadın erkek arasındaki oran neredeyse eşit. Daha çok yaşlı popülasyonda görülmekle birlikte gençler de karşı karşıya kalabilir. Özellikle sedanter hayat, beslenme şeklinin kötüleşmesi, diyabet ve obezitenin artması şah damarı hastalığının genç popülasyonda izlenmesi, felç ve inmelerin artmasına sebep olur. Bununla birlikte genç aktif sporcularda ani boyun hareketleri ile damar içerisinde yırtıklar oluşabilir. Romatizmal hastalıkların seyrinde de vaskülit adı verilen damar tutulumları olabilir. Dolayısıyla bu grubunda dikkatli olması gerekir.

Çoğunlukla sinsi seyreder

Karotis arterin felç geçirmiş hastaların büyük bölümünden sorumlu olan bir damar hastalığıdır.

Özellikle koroner arter hastalığı açısından da riskli grupta yer alan; diyabet, sigara kullanan,75 yaş üstü, yüksek tansiyon, sedanter hayat ve obez kişiler şah damarı hastalığı açısından da risk altında yer alır. Çoğunlukla sinsi seyreden bu sorun bazen klinikte muayene sırasında fark edilen üfürümle ortaya çıkar. Sonrasında ayrıntılı muayeneye geçilir.

Görüntüleme yöntemleri hastalığın ortaya çıkmasında önemli

Hastalık görüntüleme yöntemleriyle açığa çıkar. Ultrasonografi, tomografik, anjiyografi, klasik anjiyografi, konvansiyonel anjiyografi yöntemlerle açığa çıkartabilir. Daralma çok tıkayıcı değilse, klinik sonlanım olmadıysa ya da damarı tıkayan segmentte yüzde 50’den daha az bir daralma söz konusuysa ilaç tile tedavi edebilir. İlaç tedavisi bunun küratif olarak olmasını engelleyebilir.

Tedavi şekli kişiye göre belirlenir

Şah damarı hastalıkları tedavisinde üç farklı yöntem kullanılır. İlaç tedavisi, boyun damarına stent takılması ya da karotis endarterektomi cerrahi yöntemlerle plağı tedavi edebilir. Akut inme geliştiği zaman ise trombüs aspirasyon yöntemleri ile atan pıhtıyı alıp hastanın tamamen düzelmesi sağlanabilir. Hastanın klinik durumu, damar yapısı, ek hastalıkların varlığına göre yöntem değişebilir. Bazı hastalarda sekel -doku bozukluğu- kalabilir. Trombüs adı verilen pıhtı atmasından sonra ilk 6 saat içerisinde girişim yapmak gerekir. Bu durumda hastalara tamamen iyileşme sağlanabilir.

Tekrarlamasını önlemek için klinik takip önemli

Erken tedaviyle şah damarı hastalığının neden olabileceği yaşam kaybı ya da inme gibi sonuçların önüne geçilebilir ancak hastalığın tekrar etme riski olduğu da bilinmesi gerekir. İki şah damarı olduğu için tek taraflı olan problem çözüldüğünde diğer tarafta da aynı problemle karşı karşıya kalma ihtimali var. Klinik takiplerde engellemeye çalışılır.

5 yıllık periyotlarla boyun damar ultrasonografi yaptırılmalı

45 yaş üstü popülasyonda da koroner arter risk faktörleri olan özellikle diyabet, sedanter yaşam, obez, hipertansiyon ve sigara içen kişilerin 5 yıllık periyotlarla boyun damar ultrasonografi yaptırmalarını önerilir. Yapılan ultrasonografi incelemede boyun damarlarında ateroskleroz plak olan hastalarda takip süreci yıllık periyotlarla indirilebilir. Diğer kardiyovasküler hastalıklarda olduğunu gibi kişinin yaşam tarzı değişiklikleri de son derece önem taşır. Günlük hayatta sporu aktif etmek, beslenmeye dikkat etmek, obezite var ise diyet ve egzersizle kurtulmak, diyabetin kontrolü, sigarayı bırakmak gibi faktörlerle aslında şah damarı hastalığını engelleyebilir.