Baş Dönmesi Deyip Geçmeyin

Ayağım boşluğa bastı, dengemi kaybettim, içim kalkıyor demeyin. Bu şekilde kendini gösteren baş dönmesi ve denge kaybı şikayetleri tehlikeli olabilir…

Prof. Dr. O. Nuri Özgirgin

KBB Uzmanı

Baş dönmesi kan şekerinin düşmesine bağlı kısa süreli kendini gösterebileceği gibi iki saat krizler halinde ya da haftalarca-aylarca kendini tekrarlayarak ciddi hastalıkların  habercisi olabilir.

Yer ayağımın altında kayıyor gibi hissediyorum”, ”İçim boşaldı” ya da ”Dengemi sağlayamıyorum” şeklinde kendi gösteren baş dönmesi şikayetleri, kulak ağrısı, göz hastalıkları, ilaç zehirlenmeleri, düşük veya yüksek tansiyon, damar sertliği ve bazı kalp hastalıkları, kansızlık ve kan hastalıkları, mikrobik ya da beyin hastalıkları, sara ve bazı ruh hastalıklarından kaynaklanıyor olabilir ve yaşanan bu tip şikayetlerin mutlaka bir hekime gösterilmesi gerek.

Halk arasında baş dönmesi olarak bilinen hastalık tıpta ‘vertigo‘ olarak isimlendiriliyor. Baş dönmesi (vertigo) çok genel bir terimdir. Çok farklı nedenden kaynaklanan çeşitli tipte baş dönmesi duygusunu içine alır. Dolayısıyla bizlerin yalnızca ‘baş dönmesi’ yakınması ile bir sonuca ulaşabilmemiz mümkün değildir.

Baş dönmesi, hastayı yatağa düşürerek gözlerini dahi açamayacak şiddetle olabilir, zaman zaman kayma hissine yol açabilir ya da göz kararması şeklinde görülebilir, baş dönmesi ”basit” bir sorun olarak algılanmaması gerekiyor. Hastanın hekime başvurduğunda baş dönmesini hastalıktan ayırt edebilmesi için hikayesiyle birlikte detaylı anlatmasının önemi de büyük. Hastanın, çevrenin dönmesi tarzında rotasyon hissi, sersemlik hissi, yerin ayağın altından kayıyormuş hissi, havada yürüyormuş hissi ve dengesizlik hissi gibi tariflerde bulunması önem taşıyor ve bunların her birisinin farklı bir hastalığın bulgusu” olabilir.

Nedenler farklı olabilir 

Baş dönmesinin nedenine göre belirtiler de farklı olabiliyor. Kulak hastalıklarına bağlı ve nörolojik hastalıklara bağlı baş dönmeleri birbirinden farklıdır. Kulakta çınlama, işitme azlığı, kulakta basınç hissi, bulantı-kusma, kulak akıntısı ve gözlerde anormal hareketler kulak hastalıklarına, baş ağrısı, uyuşmalar, felçler, göz hareketlerinde anormallikler nöroloji hastalıklarda görülebiliyor, yine baş dönmesine şiddetli bulantı ya da kusma da eşlik edebilir.

Baş dönmesi durduk yerde gelişebileceği gibi belli bir harekete bağlı olarak da ortaya çıkabilir, baş dönmesinin ne kadar süre devam ettiğinin de çok önemli. Baş dönmesinin gün boyu devam etmesi ya da bir hafta kadar görülmesi tek başına yeterli bir bulgu değil, kesin tanı konulabilmesi için daha detaylı bilgiye ihtiyaç duyulur, çok kısa, birkaç saniye süren baş dönmelerinin sık sık tekrarlamasının, hastada günler boyu devam eden baş dönmesi yakınmasının uyanmasına sebep olabilir.

Hastaların hekime belirtilerini ve yaşadıklarını anlatırken çoğunlukla “şiddetle başım döndü, midem bulandı ve kustum” diyerek aradaki detayları atladıkları tespit edildi. Asıl hastalığın teşhisi ve seyri için bu detaylar önemli. Hastaların yaşadıklarını saniye saniye tüm detaylarıyla anlatmaları çok önemli.

Eğilme, yataktan kalkar kalmaz gibi hareketle ortaya çıkan baş dönmeleri pozisyona bağlı ortaya çıkabilen bir durum ve zaman içinde şikayetler tekrarlanabilir. Meniere hastalığının da ikinci sıklıkta görülen baş dönmesi nedeni, bu durumda baş dönmesi krizler şeklinde seyreder ve sıklığı farklılık gösterebilir bir-iki saat süren krizler kişinin ruh sağlığını bozabilir, böyle durumlarda hastanede müdahale gerekebilir. Açlığa bağlı, kan şekerinin düşmesinden kaynaklanabilen geçici baş dönmeleri ile çeşitli hastalıkların bulgusu olan baş dönmesiyle karıştırılabilir. Bu nedenle mutlaka hekim tarafından baş dönmesinin kesin nedeninin ortaya konması gerek.

İç kulak ve baş dönmesi

Halk arasında ”kristallerim yer değiştirdi” tanımlaması ile kendini gösteren durumla sık karşılaşılıyor, iç kulakla ilgili sorunların baş dönme nedenleri arasında ilk sıralarda yer alıyor.

Yer çekimine bağlı dengenin sağlanmasında rol oynayan kristaller yapısının iç kulak sıvaları içinde hareket ediyor, kristallerin yarım daire kanallarının içine kaçması halinde baş dönmesi gelişebiliyor. Baş dönmesinin, iç kulaktaki bir hastalığa bağlı olması halinde genellikle kulak muayenesinde bir problem görülmüyor. Sadece orta kulak iltihaplarının iç kulağı etkilemesine bağlı baş dönmesi olması durumunda ise kulak zarında delik ve orta kulakta iltihaplanma görülebilir.

Bu durumda hastada anormal göz hareketleri olabilir, göz hareketlerinin yönünün hangi kulağın hasta olduğuna dair ip ucu verir.

BAŞ DÖNMESİNDE KİŞİNİN HEMEN OTURTULMASI GEREKİR

Tümörler hariç kulak hastalıklarına bağlı baş dönmeleri genellikle zaman içinde kendiliğinden ortadan kalkar. Bu süre kimi zaman 6 ay ya da 1 yıla kadar uzayabilir. Hekimin muayene sırasında uygulayacağı bazı hareketlerle baş dönmesinin nedeninin pozisyonel olması halinde düzelebilir..

Farklı nedenlere bağlı baş dönmelerinde ilaç tedavisi yapılıyor. Şiddetli şikayetler durumunda hastaneye yatış söz konusu olabiliyor. Tümörlere bağlı baş dönmelerinin de ancak tümörün cerrahi müdahale ile çıkarılması ile geçebilirler. Baş dönmelerine yapılacak ilk iş, kişinin hemen oturtulması veya yatırılması şeklinde olmalı.