Lateks Alerjisi Nedir?

Lateks alerjisi hakkında bilginiz olmayabilir. Anlamak için yüzerken kullandığınız bone ve gözlükler kaşıntı yapıyorsa ya da balon şişirirken hapşırık ve öksürük nöbetlerine tutuluyorsanız dikkat!…

Uz.Dr. İlkay Keskinel
Alerji ve Göğüs Hastalıkları Uzmanı

Lateks Alerjisi için öncelikle lateks nedir bunu açıklamak gerekir. “Hevea brasiliensis” adlı kauçuk ağacının süte benzer özsuyudur. Pek çok sentetik kauçuk türüne de “lateks” ismi verilmekle beraber bunlar alerjik reaksiyona yol açan proteinler içermez.

Paket lastikleri, korseler, yüzücü bone ve gözlükleri, prezervatifler, bebek emzikleri, balonlar, oyuncaklar, toplar(tenis, basketbol vb.), silgiler, yapıştırıcılar, halı altlıkları, telefon kordonları, elektronik cihazların tuşları (bilgisayar klavyesi, hesap makinesi gibi) günlük hayatta sık karşılaştığımız lateks kaynaklarını oluşturur. Bunun dışında tıbbi girişimlerde kullanılan eldivenler, bazı enjeksiyon araç-gereçleri, oksijen maskeleri, diş hekimliğinde kullanılan kimi malzemeler, idrar sondaları ve bandajlar da lateks içerir. Ayrıca araba lastiklerinin asfalta teması sonucu atmosfere yayılan lateks parçacıkları şehir havasında bulunmaktadır. Bu parçacıklar solunum yoluyla akciğerlere girebilecek kadar küçüktür. Hava yoluyla alınan lateks parçacıkları latekse karşı duyarlanmaya neden olur.

Kimler Lateks Alerjisi Riski Altındadır?

“Spina bifida” adı verilen bir omurga gelişim sorununda, doğumsal idrar yolu sorunları olanlarda ve sık cerrahi girişim geçirenlerde -yoğun olarak latekse maruz kalmaları nedeniyle- lateks alerjisi riski fazladır(yüzde 50 kadar). Lanelteks eldiven kullanan sağlık personelinde(doktor, hemşire ve laborant gibi) risk yüzde 10 civarındadır. Mesleği gereği latekse maruz kalanlarda da(örneğin kauçuk sanayi çalışanları) risk toplumun geneline göre artış göstermektedir. Bu kişilerin özellikle alerjiye eğilimli oldukları biliniyorsa lateks içermeyen ürünleri tercih etmeleri yararlı olacaktır.

Lateks Alerjisinin Belirtileri Nelerdir?

Kişiden kişiye ağırlığı değişmekle beraber, ciltte döküntü- kızarıklık, gözlerde kızarma, sulanma ve kaşıntı, hapşırık, öksürük, nefes darlığı, burun akıntısı ve şok görülebilir. “Döküntü ve kızarıklık gibi belirtiler daha çok lateks içeren ürünlere temas sonucu ortaya çıkar. Nefes darlığı gibi solunum yolu şikayetleri ise lateksin hava yoluyla alınmasıyla görülür. Örneğin, lateks eldivenlerde kullanılan pudraya lateks proteinleri yapıştığından eldiven elden çıkarıldığında bunların havaya yayılmasıyla belirtiler ortaya çıkabilir. Ameliyathane ve yoğun-bakım ünitelerinde bu alerjenik pudranın bol miktarda bulunduğu saptanmıştır. Ağır reaksiyonlar daha çok bedenin nemli bölgelerine ya da cerrahi sırasında iç organlara lateks temasıyla gelişir. Bunun nedeni, alerjenin nemli yüzeylerden vücuda daha hızlı girmesidir.

Bazı besinler de lateks alerjisi olan kişilerde alerjik şikayetleri tetikleyebilir. Buna “çapraz duyarlılık” denir. Çapraz duyarlılığın nedeni, kauçuk yapısındaki kimi proteinlerin bazı besinlerdeki proteinlerle benzerlik göstermesidir. Bu tür besinler arasında kivi, avokado, kestane, muz, mango, kavun, domates ve daha nadiren elma, armut, üzüm ve şeftali sayılabilir.

Lateks Alerjisine Tanı Koyma

Deri testi ya da kan testi yoluyla lateks alerjisi tanısı konulabilir. Kauçuk içeren ürünlerle temas sonrası yukarıdakilere benzer yakınmaları olan kişi hekime başvurmalı ve gereğine göre uygulanacak tanı yöntemi seçilmelidir.

Tedavide İlk Basamak Sorunun Farkında Olmak!

Lateks alerjisi olduğu saptanan kişi, lateks içeren ürünlerden uzak durmalı ve sorunun farkında olmalıdır. Lateks içeren çoğu ürünün yerine eşdeğerlerinin piyasada bulunabileceği unutulmamalıdır. Alerjisi olan kişi üzerinde lateks alerjisi olduğunu belirten bir künye/kolye ya da yazılı doküman ve cerrahi girişimlerde gerekebilecek lateks içermeyen eldiven bulundurmalıdır.

Lateks alerjisi olan kişilerin cerrahi girişim öncesi hekimi bu konuda uyarmaları önerilir. Ameliyat öncesi bu durum bilindiğinde anestezist ve cerrah gerekli tedbirleri alacaktır.

Lateks elbette sağlık personeli için de risk oluşturmaktadır; ancak hekim ya da diğer sağlık personeli, büyük olasılıkla zaten kendi lateks alerjisinin farkında olduğundan gerekli önlemleri alacaktır.