1970 Sonrası Doğanlar İçin Tehlike

Dünyanın saygın bilim dergilerinden PNAS‘ta yayımlanan çalışma, özellikle 1970 sonrası doğan kuşaklarda ölüm hızlarının önceki nesillere göre daha yüksek seyrettiğini gösteriyor. Hastalıklar mı modern yaşam alışkanlıkları mı ömrü kısaltıyor?

Dr. Erkan Sarıyıldız

İç Hastalıkları Uzmanı

Mart 2026’da yayımlanan kapsamlı bir araştırma sonucuna göre; 1970 sonrası doğanlar aynı yaşlardaki önceki nesillere kıyasla daha yüksek ölüm oranlarıyla karşı karşıya. Dünyanın saygın bilim dergilerinden PNAS‘ta yayınlanan araştırma: Modern yaşam biçimi sağlığın önüne geçebilir mi? Tıptaki gelişmeler yetersiz mi kalıyor? Çocuklarımızın daha uzun ve daha sağlıklı yaşaması hâlâ mümkün mü? Sorularını gündeme taşıdı.

Çalışmada, ABD’de ortalama yaşam beklentisinin 2010-2019 yılları arasında yalnızca 0,26 yıl arttığı, buna karşın önceki dönemlerde her on yılda ortalama 1,78 yıllık artış sağlandığı belirtildi.

Beklentileri geriye çevirmek mümkün!

Araştırma kapsamında dikkat çeken sonuçlardan biri de yaşam beklentisini etkileyen faktörlerin önemli bir bölümünün aslında değiştirilebilir olması. Örneğin; aşırı işlenmiş gıdaların azaltılması, düzenli fiziksel aktivite yapıyor olmak, kaliteli uyku uyumak, ruh sağlığını korumak ve güçlü sosyal ilişkileri destekleyebilmek… Tüm bu faktörler günlük yaşamda bireyin kendi tercihleri ile şekillenebilir ve sadece yaşam kalitesini değil, süresini de doğrudan etkilediği bilimsel olarak kanıtlanmış maddelerden oluşuyor.

Ömrü kısaltan 3 cephe!

Beslenme biçimi, fiziksel ve sosyal aktivite, uyku düzeni, kronik stres gibi birçok faktör yaşam süresini sanıldığından çok daha fazla etkiliyor.

• Kalp ve damar hastalıkları yeniden yükseliyor

  Onlarca yıl boyunca düşüş gösteren kalp krizi ve damar tıkanıklığına bağlı ölüm oranları son yıllarda duraklasa da bazı yaş gruplarında yeniden artış eğilimine girdi.Bunun en önemli nedenleri; obezite, tip 2 diyabet ve metabolik hastalıkların giderek daha genç yaşlarda görülmeye başlaması. Bir dönem daha çok ileri yaşlarda karşılaşılan bu hastalıklar, artık 40’lı yaşlarda da sıkça görülüyor.

• Kolon kanseri daha genç yaşlarda görülmeye başladı

  Araştırma kapsamında özellikle beslenme alışkanlıkları ve obeziteyle yakından ilişkili olan kalın bağırsak (kolon) kanserindeki artış dikkat çekiyor. Geçmişte daha ileri yaşlarda görülen bu kanser türü, bugün 30’lu ve 40’lı yaşlardaki bireylerde de giderek daha sık tanı alıyor.

• “Umutsuzluk ölümleri” yaşam süresini kısaltan önemli etkenlerden biri 

  Bilim insanlarının “umutsuzluk ölümleri” olarak tanımladığı; madde ve ilaç aşırı dozları, intihar, cinayet ve trafik kazaları yaşam beklentisini olumsuz etkileyen önemli nedenler arasında yer alıyor. Özellikle kadınlarda intihar oranlarının son yıllarda hemen her yaş grubunda artış göstermesi, sorunun yalnızca fiziksel sağlıkla değil, ruh sağlığı ve toplumsal koşullarla da yakından ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.

Sağlık birikim hesabı

Tüm bu nedenleri birbirinden ayrı düşünmemek gerekir. Kötü beslenme obezite, obezite de kalbin yorulmasına yol açar; kronik stres ikisini birden ağırlaştırır.

Beden sağlığı birikim hesabına benzer. Genç kuşaklar bu birikim hesabını çok erken yaşta harcamaya başladı. Üstelik bu yük herkese eşit dağılmıyor. Eğitim ve gelir düzeyi düştükçe kayıp büyüyor; bazı toplumlarda üniversite mezunu biriyle lise mezunu biri arasındaki ömür farkı neredeyse on yıla ulaşıyor. Bu tablo yalnızca Amerika’ya özgü değil. Gelişmiş dünyanın genelinde yaşam beklentisindeki büyüme uzun süredir yavaşlıyor. Bir zamanlar bebek ölümlerinin azalmasıyla gelen o büyük ömür kazançları artık geride kaldı ve uzmanlar, 1939’dan sonra doğan hiçbir neslin ortalama olarak yüz yaşına ulaşmasını beklemiyor.

Çocuklarımız daha uzun ve daha sağlıklı yaşaması seçimlerde gizli

Yaşam beklentisi yalnızca tıbbın değil, nasıl yaşadığımızın da bir aynasıdır. Sağlıklı yaşlanmak bireysel tercihlerle başlar ancak toplumun tüm kesimlerini ilgilendiren bir konudur. Bu gidişat kaçınılmaz bir kader değil. Ne yediğimiz, nasıl hareket ettiğimiz, uykumuza, ruh sağlığımıza ve birbirimize ne kadar özen gösterdiğimiz geleceğimizi belirleyecek. Çocuklarımızın bizden daha uzun ve daha sağlıklı yaşaması hâlâ mümkün. Bunun için bu bilimsel uyarıları bugünden dikkate almamız gerekiyor.