Obez Çocuk Yaygınlaşıyor

Okul çağındaki her 10 çocuktan 2′sinin obez olduğunu ve bu sayının her geçen gün artmaya devam ettiğini biliyor musunuz? Peki ya obezitenin çocuklarda diyabet, kolesterol, damar sertliği, hipertansiyon, çarpıntı, horlama, uyku apnesi, astım, reflü, psikolojik sorunlara ve okulda başarısızlığa sebep olduğunu biliyor musunuz?

Uzm. Dyt. Canan Uysal

Bilimsel araştırmalara göre, gelişmiş ülkelerde çocukların obez olma sıklığı bugün yüzde 15 ila 25 arasında; ancak beş yıl sonra bu oran 2-3 kat artacak. Aileler, sağlıklı bir nesil için çocuklarınıza dengeli ve sağlıklı beslenmeyi öğretin ve onları spora yönlendirin….

Obezite yağ dokularında anormal veya aşırı miktarda yağ birikmesi anlamına gelir. Vücut Kitle İndeksi (VKİ) kişinin kilosunun boyuna göre normal olup olmadığını gösteren bir parametredir. VKİ’si 85’in üzerinde olanlar şişman, 95’in üzerinde olanlar obez olarak tanımlanır. Vücuttaki yağ hücre sayısı 12-18 ay arasında ve 12-16 yaş döneminde artmaktadır. Özellikle bu 2 dönemde aşırı beslenme ve hareketsizlik sonucu vücuttaki yağ hücreleri sayısının artışı kalıcı olmakta ve çocuklukta başlayan obezite erişkin dönemde de devam etmektedir.
Obeziteden korunmak için, yenidoğanlarda anne sütüyle beslenme, çocukluk çağında hızlı gelişme ve büyümeyi karşılayacak yeterli kalori, dengeli besin öğeleri içeren bir beslenme tarzı; ev içi ve sokak oyunları, daha büyük yaşlarda ise spor aktiviteleri önerilir.
VKİ’si 85’in üzerinde olan çocukların her yıl ağırlık – boyu takip edilmeli ve obezitenin yaşamın her anında karşımıza çıkacağı unutulmamalıdır.

Çocuklar neden obez olur?
• Genetik faktörler: Anne ve baba obezse çocuğun obez olma riski yüzde 80, sadece birisi obez ise yüzde 50, ikisi de obez değilse bu oran yüzde 9 olarak saptanmıştır.
• Fiziksel aktivite azlığı: Tembellik, spor yapmama, uzun süre televizyon seyretmek ve bilgisayar başında kalmak.
• Sağlıksız yeme alışkanlıkları: Yüksek kalorili, yağlı besinler tüketmek, aç olmadan yemek yemek, ders çalışırken veya televizyon seyrederken atıştırmak. (Yapılan çalışmalarda obez çocukların sebze, meyve ve posalı besinleri az; yağlı besinleri, şekerli, kolalı içecekleri ise daha çok tükettikleri saptanmıştır. Ailenin beslenme alışkanlıkları çocuğa beslenme modeli oluşturur. Çocukluk döneminde kazanılmış doğru yeme alışkanlığı yaşam boyu devam eder.
• Tıbbi sorunlar: Doğumda düşük ağırlıklı bebek olmak, annenin gebeliğin ilk aylarında yetersiz beslenmesi, gebelikte aşırı kilo alımı, annenin şeker düzeyinin yükselmesi, tiroit bezinin yetersizliği, böbrek üstü bezi sorunları, kortizon kullanımı, bazı antidepresan ilaçlar vb.
• Psikolojik nedenler: Aile içindeki huzursuzluklar, okulda başarısızlık; arkadaş ilişkilerindeki sorunlar, özgüven eksikliği, kişilik bozuklukları, depresyon vb. sorunlar.

Çocuklarda obezite; diyabet, kolesterol ve trigliseritin yükselmesi, damar sertliği, hipertansiyon, çarpıntı, pankreatit, karaciğer yağlanması, ortopedik sorunlar, solunum problemleri, horlama, uyku apnesi, astım, reflü, safra taşı, mide sorunları, erken puberte, yumurtalık kisti, ciltte koyulaşmalar ve psikolojik sorunlar (benlik saygısının azalması, utanma, sosyal uyumsuzluklar, okulda başarısızlık, anorexia, bulimia vb. ) gibi hastalıklara sebep olur.

Nasıl tedavi edilir?
Obez çocuk öncelikle bir çocuk doktoru tarafından muayene edilmeli, gerekli tetkikler yapılarak bu doğrultuda tedaviye başlanmalıdır. Tedavinin hedefi çocuğun özgüvenini sağlamak, bulunduğu kiloyu korumak- zayıflatmak, kilo alım hızını azaltmak, bel çevresini inceltmek, tüm ailenin sağlıklı yaşam alışkanlıklarını ve beslenmeyle ilgili bilgilerini artırmak olmalıdır. Tedavi ekibinde mutlaka çocuk endokrinolojisi uzmanı ve diyetisyen bulunmalı, gerekirse çocuk psikiyatrından veya pedagogdan destek alınmalıdır. Tedavide mutlaka çocuğun yaşına, kilosuna, sağlık hikayesine uygun bir beslenme ve aktivite programı planlanıp uygulanmalıdır.

Çocuklarda zayıflama diyeti uygulanabilir mi?
Eğer çocuğun VKİ’si 85-95 arası ise obezite olma riski yüksektir. Bu durumdaki çocuklarda kilo korunmalı, eğer hastalık komplikasyonu varsa zayıflama diyeti uygulanmalıdır. İleri yaşlarda tekrar kilo sorunuyla karşılaşmaması için çocuğun zayıflama diyetinin kalorisi ihtiyacı olandan yüzde 30 eksik olmalıdır. En önemli diyet önerisi; yağ alımının uygun oranlarda hesaplanması ve enerjiden gelen yağ oranının yüzde 20- 30’u geçmemesidir. Posa miktarı yaş +5 formülüyle hesaplanmalı, tuz ve şeker tüketimi kısıtlanmalı, günde en az 5 sebze -meyve porsiyonu tüketilmeli, yüksek yağlı, şekerli besinler ve gazlı içeceklerden uzak durulmalıdır.