Yaşlılarda Bilişsel Bozukluk

Yaşlılarda bilişsel bozukluklar daha hızlı ve kolay ilerler. 65 yaş üzeri her 10 kişiden birinde bir tür bilişsel bozukluk görülür. Toplumda yaşlı nüfus arttıkça, mental hastalıkların görülme sıklığı da artıyor.

Prof. Dr. Gülten Kaptan

Yaşlılarda bilişsel bozukluk demans ve Alzheimer’dir. Demans sık görülen, kişiyi yetersizliğe götüren nörolojik bir bozukluktur. Normal yaşlanmanın ürünü değildir ama sıklığı yaşla paralel gider. Bilişsel yıkımla sonuçlanan hastalıklar yaygındır, yaşam kalitesini düşürür ve ölüme zemin hazırlar.

Alzheimer olan yaşlılar, bilişsel alanlarda oldukça düşüş yaşarlar, en çok hafıza kaybı, konuşma bozukluğu, bedensel hareketlerin kontrolünde zorluk, karar verme yetisinde bozulmalara neden olur. Bilişsel bozukluğun hafif olduğu durumlarda, önce hafıza bozukluğu görülmektedir. Yaşlılarda bir ya da birkaç kronik hastalığın bir arada yaşanıyor olması bilişsel düzeye ilişkin nedenlerde ortaya çıkarabilir.

Örneğin; kanama, damarın bir nedenle tıkanması da bilişsel bozukluk nedeni olabilir. Hipertansiyonu olan yaşlılarda daha kolay ortaya çıkar ve kanama tıkanma demansa neden olabilmektedir. Bu durum vasküler demans olarak adlandırılır.

Uzun süreli ağır alkol kullanımının da gelecekte demans nedeni olabileceğini belirten Kaptan, yaşlılarda, orta düzeyde bilişsel bozuklukların bazı fiziksel problemleri de beraberinde getirebilir. Bunlardan en önemlilerinin, düşmeler sonucu oluşan kalça kırıkları olduğunu ifade eden Kalça kırığının da demansa neden olabilir. Uzun süre yatağa bağımlı kalarak, uyaransız yaşamaya neden olan kalça kırığı olan yaşlıda, emboli tehlikesinin yaratarak da demans geliştirebilir.

Bilişsel bozukluğun geliştiği aşamalarda hafıza bozukluğu ile gelen anksiyete, depresyon veya diğer duygusal zorluklar yaşanmaktadır. Bu konuda yeni araştırmalar ilaçsız tedavilerin de denendiğini göstermektedir. Bilişsel bozulmanın başlangıç safhasında farmakolojik yöntemler henüz yarar sağlamamaktadır. Bu nedenle ilaçsız yöntemlerin durumun ilerlemesine engel olur. Fiziksel aktivitelerin özellikle aerobik egzersizlerin yaşlıların bilişsel rezervlerini arttırmada önemlidir.

Açık havada yürüyüş ve egzersizler beynin oksijenlenmesini artırır. Bu da önleyici bir yöntemdir ve yaşlılara önerilmelidir. Beslenme şekli bilişsel problemlerle ilişkilidir. B12 vitamini ve folik asitten zengin beslenme bilişsel bozuklukların ilerlemesini önleyebilir. Bu nedenle B12 nin çok bulunduğu dana eti, süt, ciğer, süt ve süt ürünleri, yumurta gibi hayvansal gıdalar aşırı olmamak koşuluyla tüketilmelidir. Kuru baklagil, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve tüm tahıllar folik asit içerdiği için tüketilen besin grupları içerisinde düzenli olarak yer almalıdır.

Yaşlılar yalnız bırakılmamalı

Çoğu yaşlı ölümler, çekirdek aileye dönüş, evinden ayrılmayı istememe gibi nedenlerle bir başına yaşanmaktadır. Yalnız yaşayan yaşlılar, uyaransız kaldıklarında bilişsel bozukluklar daha hızlı ve kolay ilerler. Yaşlıları sevdikleriyle buluşturmak, ziyaret etmek gibi uyaranları arttırmak bilişsel bozuklukların ilerlemesini önleyebilir.