Çocukta Tuvalet Eğitimi

Çocuk tuvalet eğitimi önemli dönüm noktalarından biridir. Başarıyla tamamlanması anne-baba ve çocuğun önemli yetkinlik duygusu yaşamasını sağlar.

Dr. Ayten Erdoğan
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzm.

Çocukta tuvalet eğitimi bazı kazalarla atlatılabilir. Önceden hazırlıklı olmalı ve bu kazaları sakinlikle karşılamalısınız.

Tuvalet eğitimi sırasındaki kazalarda nasıl davranmalısınız?
Çocuğunuz altına kaçırdığında ıslak çamaşırlarını değiştirmesine sakin bir şekilde yardımcı olun. Gece yatağı ıslatıyorsa, altını temizleyin, çarşafları değiştirin ve yeniden yatağına koyun. Tıpkı sütünü döktüğünde ya da halıya pasta düşürdüğünde olduğu gibi bu durumda da sakin davranmaya özen gösterin.

Azarlama eğilimine karşı koymanız zor olsa da, ne çocuğu azarlamak ne de cezalandırmak tuvalet eğitiminde yarar sağlamaz. Bu çocukla aranızda bir çekişmenin doğmasına veya çocuğunuzun kendisini kötü ve başarısız hissetmesine yol açar ki bunlar da tuvalet eğitimini kolaylaştırmak yerine daha da zora sokar.

Çocukların çoğu tuvalet eğitimine başladıktan sonra yaklaşık altı ay boyunca kazalar yaşamaya devam eder. Buna karşın çocuğunuzun tuvalet eğitiminde sürekli bir gelişme ve ilerleme gözlüyorsanız sorun yok demektir.

Ancak kazaların sayısı devamlı olarak başarılı tecrübelerden fazla oluyorsa, çocuğunuz henüz tuvalet eğitimine hazır olmayabilir. Bu durumda bir süre bekleyin ve çocuğunuzun daha hazır olduğunu düşündüğünüz bir zamanda yeniden başlayın.

Kardeş gelmesi, taşınma gibi büyük bir değişime uyum sağlama sürecindeyse, tuvalet eğitimine başlamayı herşey yerli yerine oturana kadar bekletin. Çocuğunuzun tuvalet eğitimi konusunda sorun yaşamasına neden olduğunu düşündüğünüz başka konular varsa, doktorunuzla görüşün.

Erkek çocuklara ayakta çiş yapmayı ne zaman öğretmelisiniz?
Kaka ve çiş çoğunlukla aynı anda geldiğinden tuvalet eğitimine yeni başlayan çocuğun lazımlığa oturduğunda ikisini birden yapması doğaldır. Böylelikle çocuk ilk olarak kaka ve çişin her ikisinin de lazımlık ya da tuvalete gitmesi gerektiğini öğrenir.

İlk zamanlarda ayakta çiş yaparken oyun oynama ve etrafı ıslatma isteği dikkatinin dağılmasına neden olabilir. Ayrıca küçük bir çocuğun dikkati kolayca dağılır. Örneğin çişini yaparken birisi kendisine seslendiğinde hiç düşünmeden dönebilir.

Çocuğunuz oturarak çişini ve kakasını yapmayı tamamen öğrendikten sonra ayakta çiş yapmayı öğretmeye başlayabilirsiniz. Bu aşamada bir rol modelinin hazır olması gereklidir. Babası, amcası ya da bir başka yakını ile birlikte tuvalete giderek onun nasıl yaptığını izlemesini sağlayın. Ardından çocuğunuzun da bunu denemesine izin verin.

Çocuğunuz çekingen davranıyorsa, klozet ya da lazımlığın içerisine nişan alabileceği, suya batmayacak küçük bir nesne koymayı deneyebilirsiniz. Büyük olasılıkla başlangıçta hedefi tutturamayacaktır. Bu nedenle ilk günlerde her seferinde etrafı temizlemeniz gerekebilir.

Ne kadar aralıklarla tuvalete gitmesini hatırlatmalısınız?
Tıpkı yetişkinler gibi küçük çocuklar da, kendi denetimlerinde olduğunu düşündükleri bir konuda sürekli uyarılmaları ve aynı konuda sürekli konuşulması halinde bunları çok fazla dikkate almama eğiliminde olurlar.

Bu nedenle çocuğunuzu gözlemeli ve çiş ya da kakasının geldiğine dair bazı sinyaller verdiğini görmeniz halinde tuvalete gitmesini hatırlatmalısınız.

Amaç çocuğunuzun vücudunda belli hisler yaşadığında, bunun tuvalete gitmesi gerektiği anlamına geldiğini kavraması, bu hislerle tuvalet arasındaki bağlantıyı kurmasıdır. Sürekli tuvaletinin olup olmadığını sorarsanız tuvaleti kullanma konusunda isteksizlik duymasına neden olabilir ya da vücudunun verdiği sinyalleri dinlemeyi ve bunun gereğini yapmayı öğrenmesini geciktirebilirsiniz.

Tuvalet ihtiyacının olduğu açıkça belli olmasına rağmen ısrarla tuvaletinin olmadığını söylüyorsa tuvalet eğitimine henüz hazır olmayabilir. Bu durumda bir süre bekleyip, sonra yeniden denemeyi düşünebilirsiniz.

Tuvalet eğitimini büyükanne/büyükbabası verebilir mi?
Çocuğunuzun tuvalet eğitimine hazır olduğunu düşünüyorsanız ve büyükanne ve büyükbabanın genel yaklaşımından bir rahatsızlık duymuyorsanız, tuvalet eğitimine onların başlamasında bir sakınca olmaz.

Ancak küçük çocuklarda tutarlılık çok önemli olduğundan, işin başında herkesin belli noktalarda uzlaşması ve aynı tutumu sergilemesi önemlidir.

Ayrıca çocuğunuzun hem başarılı tuvalet tecrübelerinde, hem de olması kaçınılmaz kazalarda abartılı tepkiler vermemeleri konusunda onları uyarmalısınız.

Kazaların olması ya da tuvalete gitmeye direnmesi halinde çocuğu azarlamak ya da cezalandırmanın sakıncalarını da anlatmalısınız.

Ve herşeyden önemlisi de çocuğunuzu tuvalet eğitimi konusunda büyükanne ve büyükbabalarla yaşayabileceğiniz bir çekişmenin ortasında bırakmamalı ve bu konudaki tartışmalarınızı onun duymasına izin vermemelisiniz.

Ne zaman bir süre daha beklemek gerektiğine karar vermelisiniz?
Çocuğunuzun tuvalet kullanmayı öğrenme konusunda başarısızlığından dolayı gerilmeye başladıysanız veya çocuğunuz tuvalet eğitimini aktif bir şekilde reddediyorsa, her ikinizin de biraz nefes alması gerekiyor olabilir.

Bez değiştirmekten bir an önce kurtulmak ya da kreşe başlamadan önce tuvalet eğitimini tamamlamak gibi nedenlerle acele etmeniz her ikinizi de baskı altına sokar ve bu da çabalarınızın başarıya ulaşmasını engeller.

Böyle durumlarda birkaç hafta daha bekleyin ve sizin kendinizi yeterince sabırlı hissettiğiniz, çocuğunuzun da daha olumlu bir dönemde olduğunu düşündüğünüz zaman yeniden başlayın.

Ayrıca çocuğunuzun tuvalet konusundaki çekimserliğine kabızlığın eşlik etmesi durumunda da tuvalet eğitimini biraz gevşetmeniz gerekebilir. Çocuğunuz kabızlık yaşıyorsa, beslenmesini ayarlayarak ve bol bol sıvı almasını sağlayarak sorunu gidermeye gayret edin. Kabızlıkla ilgili sorularınız olması durumunda doktorunuza başvurun.