Diyabet ile Yaz Tatili

Diyabet, genetik ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan, insulin salgı bozuklukları, glukoz yapımı ve kullanımıyla ilgili problemlerin eşlik ettiği  hastalıktır. Zincirinde bir takım organ bozuklukları çok sık görülür.

Uz. Dr. İsmail Yağız

İç Hastalıkları Uzmanı

Diyabet hiperglisemi denen kan şekerinin yükseldiği, bir grup metabolik bozukla seyreden bir hastalıktır. Giderek artan diyabetli sayısı, yanlış beslenmenin düzeltilememesi, organ hasarına bağlı ölümlerin çokluğu, tedavi ile ilgili zorluklar nedeniyle hastalık giderek önemli hale gelmektedir.
Bir diyabetlinin hastalık kontrolünde en önemli parametre kan şekerinin düzenlenmesidir. Açlık ve tokluk kan şekerleri ilerde yaşanılacak sağlık problemleri açısından en önemli göstergelerdir. Açlık kan şekerlerinin 90-110 mg/dl, tokluk kan şekerlerinin 140 mg/dl, HBA1C düzeylerinin 6,5 -7 arasında tutulması iyi bir tedavi protokolünün uygulandığını gösterir.
Yaz ayları bir diyabetlinin düzenini daha rahatça bozabildiği aylardır. Sıcak havalar, tatil yiyecekleri, su elektrolit dengesizliği, klimalı ortamlarda enfeksiyon riskinin artması, aşırı sıcaklar nedeniyle beslenme problemleri, uyku düzeni bozuklukları gibi etkenler diyabetlinin kan şekerini olumsuz etkileyebilir.
Şimdi bir diyabetlinin yaz tatilinde yapmaması gerekenleri özetleyelim.

1.Güneş Altında Fazlaca Kalmayın
Sıcaklarla beraber bol terleme, dehidratasyon, yani vücuttan su ve elektrolit kaybına neden olarak beklenmedik bir anda kan şekerinizi yükseltebilir. Tansiyon düşüklüğü veya yüksekliğiyle birleştiginde daha vahim sonuçlar doğurabilir. Güneşin dik açıyla geldiği 11 00- 17 00 saatleri arasında mümkünse güneş ışığına fazlaca maruz kalmayın. Bol su tüketin. Dehidratasyona bağlı diyabet komaları özellikle yaz aylarında oldukça sık görülmektedir.

2.Su Yerine Diğer Sıvıları Tüketmeyin
Yaz aylarında genelde şu yanlışı yaparız. Su yerine meyve suları, soda, kola, çay, kahve, alkol gibi suyun yerine geçtiğini düşündüğümüz serinleten özellikli sıvılar tüketiriz. Malesef bu sıvılar hem kan şekerinin oynamasına neden olur hem de vücuttan sıvı atarak sıvı kaybını daha da derinleştirir. Özellikle diyabetik hastaların meyve suyu, alkol, bol kafeinlı içecekler içmemesini, onların yerine bol miktarda su tüketmesini öneriyoruz.

3.Çıplak Ayakla Dolaşmayın
Sıcaklar arttı, yaz mevsimi geldi ve deniz kenarına, yazlıklara, tatil beldelerine yolculuklar başladı. Bir diyabetlinin yapmaması gereken en önemli maddelerden biri çıplak ayakla dolaşmaktır. Vücudun elektriği almak adına yapılan çıplak ayakla yürüyüşler, diyabetlinin deri bütünlüğü bozulduğundan kan sekeri nedeniyle vücut savunması zayıfladığından ve ayrıca şekere bağlı ayakta sinir zedelenmesi nedeniyle hissizlik, uyuşmalar olabileceğinden mikropların kolayca deriden girmesine ayak enfeksiyonlarına, enfeksiyonların hızla ilerlemesine ve kangren olusumuna kadar giden bir sürece neden olabilir. Unutmayın ki amputasyon denilen ayak kesilmesi dünyada en sık diyabetli hastaların başına gelmektedir.

4.Yaz Meyvelerinden Bolca Tüketmeyin
Çilek, üzüm, incir, kavun, karpuz, vişne gibi yaz meyveleri yüksek glisemik indekse sahiptir. Kan şekerinizi aniden yükseltebilir. Diyabetlinin bu tür yaz meyvlerinden uzak durması, kontrollu sekilde sadece tadına bakmak adına bir ölçek yemesi uygundur. Bunlar dışında dondurma, soğutulmuş tatlı içeren her türlü gıda, pastalar diyabetlinin diyetinde bulunmaması gereken gıdalardır.

5.Öğün Atlamayın
Yazın yapılan en büyük yanlışlardan biri, sabah geç kahvaltı öğlen öğününü atlanması, gece geç yenen akşam yemekleridir. Bu öğün düzeninde maalesef diyabetlinin yapması gereken 3 ana, 3 ara öğün prensibi bozulmuş olur. Kan şekerinin düzenlemesi için belli bir miktarda gıdanın belli sürelerle mideye ulaşması gerekmektedir. Geç yapılan kahvaltılar öncesinde hipoglisemi riskini sonrasında ise hiperglisemi riskini artırır. Hastaların normal beslenme düzenlerini yaz aylarında da bozmadan devam ettirmeleri gerekmektedir.

6.Egzersiz Düzenini Bozmayın
Yaz ayları tatil anlamına gelse de, bir diyabetlinin hayatında sporsuz bir dönem olmamalıdır. Vücudun dinlenmesi egzersiz yapmayarak değil, tam tersi yaparak olur. Yaz aylarında dikkat edilmesi gereken önemli kurallar egzersiz süresini abartılı bir şekilde uzatmamamak sıvı dengesine dikkat etmemek sıcak altında egzersiz yapmamamaktır. Yaz aylarında şiddeti düşürülmüş, genelde serin ortamlarda yapılan, iyi su dengesiyle yapılması egzersizlere devam edilmelidir. Yüzmek en iyi spor aktivasyonu olabilir, saatlerine dikkat edildiği sürece.

7.Kontrollerini Aksatmayın
En çok yaşadığımız sıkıntılardan biri de, diyabetik hastanın yaz tatilinde doktorundan ve kontrolden uzaklaşmasıdır. Gidilen yerde yeterli ekipmanın bulunmaması, hastanın “glukometre” gibi kendi kendinin kan şekerini ölçen aletlere sahip olamaması veya bunların çubuklarının tükenmesi beraberinde götürdüğü ilaçların tükenmesi ve yenilerinin alınanamaması veya alınmasının ertelenmesi gibi nedenlerden tam bir tatil döneminin yaşanması malesef üzücü sonuçlar doğurmaktadır. Bir günlük kan şekeri oynaması bile önemli iken yaklaşık 3 ay boyunca kontrol dışında kalan diyabet hastası tekrar değerlendirildiğinde birçok organ bozukluğu gelişmiş olabilmektedir. Gittiğiniz yerde mutlaka bir sağlık tesisini sorgulayın ve düzeninizi bozmadan yapılması gerekenleri yaptırıp doktorunuzla iletişime geçin.

8.İlaçlarınızı Yanınızda Götürün
Gittiğiniz her mekanda kullandığınız ilaçlarınızı bulamayabilirsiniz, ulaşmanız zor olabilir. Tatil süresince gerekli olan ilaçlarınızı hesaplayın ve yanınızda biraz da fazlasını götürün. Çok sıcaklar ilaçların saklanmasında problem çıkarabilir. Özellikle insulin kullanıyorsanız ilaçlarınızı taşırken soğuk ortamlarla transportunu sağlayın ve gittiğiniz yerde mutlaka buzdolabı rafında saklayın. Diğer ilaçlarınızı ise güneş görmeyen, çok sıcak olmayan ve rutubetsiz bir ortamda saklayın.

9.Uyku Düzeninizi Bozmayın!
Yaz ayları sıcaklarla beraber uyku problemlerinizi artırabilir. Klimalı, çok sıcak ve rutubetli ortamlarda uyumak zor olabilir. Uyku düzenin bozulması bir stres arttırıcı etki olarak kan şekerinizi bozabilir. Uykusunu alamayan bir hasta, enerji veren içeceklere yönelebilir, atıştırmaları artırabilir bunlar da şeker dengesini etkileyebilir. Serin ve sessiz bir ortamda uykunuzu almaya çalışın.

10.Yağlı Yiyecekler Tüketmeyin!
Yaz ayları iştahın arttığı aylar olabilir. Özellikle yazlık mekanlarında yapılan mangal partileri, akşam eğlenceleri, alkol tüketiminin artması, misafirlerle artan yemekli kabuller gibi durumlarda maalesef kan sekerini, kalori alımını kontrol etmek zorlaşabilir. Özellikle ağır ve yağlı yemekler depolanacağından insulin direncinizi daha da artırabilir, kolesterol dengenizi bozabilir. Daha hafif, sıvı içeriği fazla, kızarma değil zeytinyağlı yiyeceklerin, bol sebzenin tüketildiği, kırmızı et yerine balığın tercih edildiği bir beslenme sekli sağlamalısınız.