İyot Eksikliği Hastalık Nedeni

İyot, tiroit hormonlarının üretimi, büyüme ve gelişme için gerekli olan bir elementtir. Vücuttaki iyot eksikliği ise başta guatr olmak üzere birçok yönden neden olabilir. 

Serap Yalın

Endokrinoloji ve Metabolizma Uzmanı

İyot vücut tarafından üretilemiyor bu nedenle ağız yoluyla gıdalardan temin edilmeli iyot ihtiyacının giderilmesi gerekir.

İyot eksikliği, anne karnından itibaren yaşamın tüm aşamalarında ciddi nedenler olabilir. Dünya sona erdiğinde yüzde 40’ı iyot eksikliği riski taşır. İyot eksikliğinin erken döneminde hiçbir belirti göstermezken ilerleyen dönemde, tiroit bezinin bezine yani guatr hastalığına ve tiroit hormonu üretiminin sona ermesine (hipotiroidizme) neden olur. Vücut, iyot üretemediği için iyotlu tuz, iyot bakımından zengin toprakta yetişmiş gıdalardan ve deniz ürünlerinden yeterli iyot ağız yoluyla olanlar.

İyot Eksikliğinin Eksilmesi

İyot eksikliği erken evrede belirti vermezken hipotiroidiye yol açtıktan sonra semptomlarının; halsizlik, cilt kuruluğu, saç dokusu, ciltte kalınlaşma, kabızlık, soğuğa tahammülsüzlük, adet özellikleri, saç ve tırnaklarda tüyler, kilo artışı, unutkanlık, hakim güçlüğü, kullanım, duygu durumunda dalgalanmalar, kalp ve genişleme gibi geniş bir şikayet aralığı.

Kuruluş ve Emzirme Döneminde İyot Eksikliği Çok Riskli

İyot eksikliği gebe ve emzirenler tarafından daha ciddi sonuçlara yol açabilir. Gebelerde iyot ihtiyacı artar. Eğer anne adayında ciddi iyot eksikliği varsa; düşük, erken doğum, doğumsal anomaliler ve yeni doğanda hipotiroidi görülebilir. Ayrıca annesinde iyot olması olan yeni doğan bebeklerde zekâ geriliği, işitme ve konuşma bozukluğu ile gelişme geriliği riski vardır. Büyük çocukların iyot kullanması ; Zihinsel gelişimde geriliğe ve IQ’da azalmaya yol açar. Doğurganlık dönemlerindeki toplu ise ciddi iyot eksikliği kısırlığa neden olabilir. İyot eksikliği için en kritik dönem beyin gelişiminin büyük oranda tamamlandığı gebeliğin ikinci üç ay ile üç yaş aralığıdır.

Ne Yemek Gerekir?

Başlıca iyot kaynağı iyotlu sofra tuzudur. Bunun dışında deniz ürünleri, peynir ve yoğurt gibi süt ürünleri, yumurta ve sebzede de iyot miktarı yüksektir. İyot miktarı meyvelerde düşük, bitkisel ve hayvansal gıdaların iyot içeriği ise yetiştikleri topraktaki iyot miktarı ile orantılıdır. Öte yandan iyot fazlalığı tiroit nodülü ve tiroid bezinin fazla çalışan (hipertiroidi) bireylerde zararlı etkilere yol açabilir.

İyotlu Tuz Tüketimi İyot Eksikliğini Giderir

İyot eksikliği iyotlu tuz tüketimi ile giderilir. Genel olarak 1 gram iyotlu tuzdaki iyot miktarı ortalama 70 mikrogram civarındadır. Yani gövdesi, günlük iyot ihtiyacı 2 gram tuz ile karşılanabilir. İyotlu tuz tüketiminin sürekliliğinin sağlanmasıyla iyot eksikliği riski bulunmaz ancak iyotlu tuz tüketiminin bırakıldığı ve iyot eksikliğini tekrar kendini gösterir. İyotlu tuz ambalajı içinde tüketmeli ya da nemli olmayan serin ortamlarda, ışık, güneş ve hava görmeyen koyu renkli kapalı cam kaplarda saklanmalı ve kısa sürede tüketilecek şekilde az miktarda satın aldılar. Ayrıca, iyodun uçmaması için tuz, yemek pişmeden değil, ocaktan alınmadan hemen önce ya da sofrada atılmalıdır. Açıkta bırakılırsa tuzdaki iyot yok olur, yemek sıcakken katıldığında da tuzdaki iyot odadan çıkar.