Türkiye Diyalize Koşuyor
Ülkemizde yılda 14 bin kişi böbrek yetersizliği nedeniyle diyalize girmek zorunda kalıyor, sadece yaklaşık 3 bin 500 kişiye böbrek nakli gerçekleşiyor, 33 binden fazla kişi ise bekleme sürecinde. Uzmanlar gerekenler yapılmadığı takdirde Türkiye’nin diyalize doğru koştuğunu söyledi. Çözüm bekleyen konuları da gündeme taşıdı: Öncelikli hedef hastalığı önlemekse yeterli sayıda nefrolog yok, diyabet ve tansiyon hasta sayısının yükselmesi diyaliz sürecini hızlandırıyor, canlı organ bağışını artırmak için toplumsal farkındalık şart, bu tablonun şu an için ekonomiye yükü: iş gücü kaybı ve SGK toplamında 80 Milyar TL’ye yakın.
——
Organ Bağışı Haftası (3–9 Kasım) kapsamında Türk Nefroloji Derneği, Türk Yoğun Bakım Derneği, Organ Nakli Koordinatörleri Derneği düzenledikleri basın toplantısında böbrek yetersizliği, diyaliz ve organ nakli bekleyen insanların sorunları anlattı, ortak çağrıda bulundu: Toplumsal farkındalık şart!
Türkiye diyalize koşuyor…
Türk Nefroloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Aydın Türkmen, konuyla ilgili şu bilgileri verdi: “Dernek ve Sağlık Bakanlığı olarak elimizde istatistiksel bilgileri var. Mesela, Türkiye’de bir sene içerisinde kaç tane hasta diyalize başlıyor? 85 milyonluk ülkemizde bu rakam yılda 14 bini biraz geçiyor. Peki biz ne kadarına nakil yapabiliyoruz? Yılda yaklaşık 3 bin 500. Bu çok çok az bir rakam. Oysa yıllar içerisinde diyaliz hastalarının sayısı artıyor. Tabi her sene 14 bin artmıyor. Çünkü diyalizdeki hastalarımızdan yüzde 10’unu maalesef kaybediyoruz. Türkiye ve dünyadaki temel sorunlardan en önemlisi; diyabet ve hipertansiyon. Biliyoruz ki her üç kişiden birinde hipertansiyon, yüzde 16’lara varan oranda diyabet sıklığımız var. Bu rakamlar korkutucu. Bunların içerisinde de yavaş yavaş böbrekleri bozulan ve diyalize doğru koşturan hastalar var. Bu tablonun bir şekilde önlenmesi gerekiyor ki kronik böbrek süreci yavaşlasın. Bunun için mücadelemiz çok değişik mecralarda sürüyor. En önemli şeylerden bir tanesi yeterli sayıda Türkiye’de nefrolog yok. Son senelerde mesleğin zorluğu açısından çok fazla insanlar bunu tercih etmiyor. Bu konularda bakanlığımıza sürekli gerekli uyarıları veriyoruz. Bu hastalıkla uğraşacak profesyonellerin sayısının artması gerekiyor.”
Diyalizde yurt dışına bağımlıyız
Ekonomik yük hakkında ise Prof. Türkmen, “Her sene 5-6 bin civarında hasta diyaliz popülasyonunda ekleniyor. Devletin sağlık bütçesi ve maliyet etkinlik analizi özelikle de ekonomik anlamda bakarsanız diyaliz hastası nakil yaptığımız hastalara göre devlete yüzde 50 daha fazla maliyet yüklüyor. Çünkü diyalizde tamamen yurt dışına bağlıyız. Kullandığımız diyaliz makineleri, diyaliz setleri yurt dışından geliyor. Ama nakil yaparsak özellikle birinci seneden sonra bu hastaların mali harcamaları yüzde 50 oranında azalıyor” dedi.
Bir bağışçıdan 8 yeni kişi yaşam
Türk Yoğun Bakım Derneği Başkanı Prof. Dr. Fethi Gül ise bir bağışçıdan 8 kişiye nakil yapılabildiğinin altına çizerek, şu bilgileri verdi: “2026 yılının ilk 10 ayında Türkiye’de beyin ölümü tanısı konulan 2 bin 78 kişinin 375’inde organ bağışı gerçekleşti. Bu, söz konusu dönemde beyin ölümü tanısı konulan kişilerin yaklaşık yüzde 18’inde bağış yapıldığı anlamına geliyor. Bağışın gerçekleşmediği bin 703 kişinin tamamı bağışçı olabilseydi ve her bir bağışçıdan en fazla sekiz kişiye nakil yapılabildiği kabul edilirse, ilave 13 bin 624 kişiye ulaşabilecek teorik bir potansiyel ortaya çıkıyor. Elbette her potansiyel bağışçı tıbben organ bağışına uygun olmayabilir. Burada vurgulamak istediğimiz, bağış sürecinin her aşamasında daha fazla hayatın kurtulmasının mümkün olduğuna dikkat çekebilmek. Beyin ölümü hakkındaki doğru bilgilerle bilinçlenmek, organ bağışı konusundaki kaygıları gidermek ve ailelerle açıkça konuşmak, yarınlara umut olmanın anahtarıdır.
Beyin ölümü ile bitkisel hayat aynı şey değildir…
Türkiye canlı vericili nakillerde nüfusa oranla dünyada ilk sırada ancak kadavradan nakil oranlarında henüz istenen seviyede değil. Toplumda bilgi kirliliğine var. Kadavradan bağışları artırmak için öncelikle zihinlerimizdeki soru işaretlerini gidermeliyiz. Beyin ölümü konusunda vatandaşlarımızın zihni net değil, yakınlarıyla ilgili “ya uyanırsa” kaygısı taşıyor. Altını çizmek istiyorum ki beyin ölümü ile bitkisel hayat aynı şey değildir. Beyin ölümü gerçekleştiğinde kişi tıbben ve hukuken hayatını kaybetmiştir ve bu tanı, nakil ekibinden bağımsız ve alanında uzman hekimlerce, bilimsel ölçütlere göre konulmaktadır. Bu gerçeğin toplum tarafından doğru anlaşılması, organ bağışı konusunda bilinçli kararların alınabilmesi açısından büyük önem taşıyor.”
Organ bağışında hedef potansiyelini hayata geçirmek
Türkiye’nin güçlü sağlık altyapısı ve yetişmiş uzman kadrosuyla kadavradan nakil oranlarını artırma potansiyeline sahip olduğunu ifade eden Organ Nakli Koordinatörleri Derneği Başkanı Öğr. Gör. Nilgün Bilal, uluslararası verilere dayanan hedefleri aktardı: “İspanya başta olmak üzere, kadavradan organ bağışında başarılı uygulamalar geliştiren ülkelerin deneyimleri bize önemli bir yol gösteriyor. Ancak asıl hedefimiz, Türkiye’nin kendi potansiyelini en üst düzeyde kullanarak daha fazla insanın yaşama tutunmasını sağlamak olmalı. Bunun için Sağlık Bakanlığı bünyesinde yürütülen Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Sistemi’nin şeffaf ve adaletli yapısı, sağlık kuruluşlarımızın gücü, organ nakli koordinatörlerimizin deneyimi ve çabası ile toplumumuzun dayanışma kültürünü ortak bir hedef etrafında buluşturmalıyız. Canlı vericili nakillerde dünya sıralamasında yakaladığımız başarıyı, ölüm sonrası bağışları artırarak daha çok insanımıza yaşam şansı sunacak şekilde sürdürebileceğimize inanıyoruz.”
Tek bir bağış, tam 8 cana umut olabilir
Organ Nakli Koordinatörleri Derneği Başkanı Öğr. Gör. Nilgün Bilal, Uluslararası Organ Bağışı ve Nakli Kayıt Sistemi’nin mevcut verilerini paylaşarak, e-nabız uygulamasına dikkat çekti. Bilal, “Bir milyonda kişi başına düşen kadavra donör oranı İspanya’da 51,9, İtalya’da 30,9, Birleşik Krallık’ta 20,7, İran’da 12,7 ve Almanya’da 11,7 olarak bildirildi. Türkiye’de ise bu oran 5,48 düzeyinde kaldı. Ülkeler arasındaki bu farklılıklar, kadavradan organ bağışının artırılmasında etkin koordinasyon sistemlerinin, sağlık profesyonelleri arasındaki iş birliğinin, toplum farkındalığının ve ailelerle kurulan güven temelli iletişimin önemini ortaya koyuyor. Türkiye’nin güçlü sağlık altyapısı ve deneyimli organ nakli koordinatörleriyle mevcut potansiyelini daha etkin kullanması, organ bekleyen hastalar için daha fazla yaşam umudu anlamına geliyor. Organ bağışı sadece bireysel bir karar değil; yoğun bakım ekiplerinden organ nakli koordinatörlerine, toplum farkındalığından aile içi iletişime uzanan multidisipliner bir süreçtir. Canlı nakillerdeki deneyimimiz sağlık profesyonellerimizin başarısını ortaya koyuyor. Hayattayken sevdiklerimize canımızı veriyoruz. Peki, vedamızdan sonra başka birinin sevdiğine can olmaya var mıyız? Tek bir bağış, tam 8 cana umut olabilir. Tüm vatandaşlarımızı 3–9 Kasım Organ Bağışı Haftası vesilesiyle e-Devlet / e-Nabız üzerinden organ bağışçısı olmaya ve bu kararlarını sevdikleriyle paylaşmaya davet ediyoruz.”
“Organ Bağışı Hayat Kurtarır”
Astellas İlaç’ın koşulsuz desteğiyle, organ bağışı farkındalığını artırmak amacıyla düzenlenen basın toplantısında “Organ Bağışı Hayat Kurtarır” mesajının altı çizildi. Basın toplantısında üç dernek başkanı Türkiye’de organ bağışı kültürünün geliştirilmesine yönelik ortak bir bildiriye de imza attı.
Türkiye’de Organ Bağışı Kültürünün Geliştirilmesine Yönelik Ortak Bildiri
- Organ bağışını desteklemek toplumsal bir sorumluluktur.
- Organ bağışı konusunda kapsamlı bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülmelidir.
- Organ bağışına ilişkin zor sorular açıkça ele alınmalıdır.
- Organ bağışı sistemleri hakkında bilgilendirme yapılmalı, gönüllü bağış teşvik edilmelidir.
- Organ bağışı kararı aile içinde konuşulmalı ve paylaşılmalıdır.
- Organ bağışı konusu okullarda da ele alınmalıdır.
- Organ bağışı, sağlık çalışanlarının eğitimlerinin ayrılmaz bir parçası olmalıdır.
- Organ bağışı ve nakil koordinatörlerinin etkin çalışması desteklenmelidir.
- Beyin ölümü tanısının bilimsel ölçütlere uygun, bağımsız ve tarafsız biçimde konulduğu topluma anlatılmalıdır.
- Organ bağışı konusundaki yanlış bilgiler ve ön yargılarla mücadele edilmelidir.