İdrar Tutumama Sebepleri

Altı farklı idrar tutamama tipi vardır. Beş kadından biri idrarını tutamaz. Tedavide en önemli nokta doğru teşhisi koymak ve gereksiz ameliyat masasına yatmanın önüne geçmektir. 

Prof. Dr. Ateş Karateke

Jinekolojik Onkoloji Cerrahisi Uzm.

Halk arasında idrar tutamama olarak bilinen tıbbı adı Üriner Inkontinans olan idrarın kontrol edilememesi genellikle mesane kontrolünün kaybı olarak tanımlanır.

Obezite, sigara içmek, vasküler (dolaşım) hastalıklar, genetik yatkınlık, menopoz, böbrek hastalığı, diyabet idrar tutamama riskini artırabilmektedir.

Yaşlanınca daha fazla gündeme gelen idrar tutamama sorununun aslında yaşla ilgisi yoktur ancak menopoz sonrası daha sık rastlanır. Kadınlar menopozdan sonra daha az östrojen hormonu üretir, bu azalma idrar tutamamaya katkıda bulunabilir. Östrojen, mesane ve üretranın (idrar yolu) iç yüzeylerinin sağlıklı kalmasını sağlar. Östrojen azalınca bu dokular kapanma yeteneklerini kaybederler, yani üretra idrarı eskisi kadar kolay tutamaz. 80 yaşına kadar yaşayan kadınların yaklaşık %12’si idrar kaçırma veya rahim sarkması nedeni ile ameliyat olur. Konusunun uzmanı hekimlere gitmeyen hastaların üçte birinde sorunun çözülmediği ve sıkıntıların devam ettiği gözlemlenmektedir. Kadının gündelik yaşamını olumsuz yönde etkileyen hatta sosyalleşmesine engel olan idrar kaçırma ve rahim sarkması günümüzde tedavi edilebilir hastalıklar grubunda yer almaktadır.

İdrar tutamama sorununuz olup olmadığını anlamak için bu sorulardan birine “evet” demeniz yeterli…

1.  Gün içinde iki saatte birden fazla idrara çıkıyor musunuz?

2.  Yattıktan sonra bir kereden fazla idrara çıkıyor musunuz?

3.  Sıkıştığınız zaman tuvalete yetişmekte güçlük çekiyor musunuz?

4.    İdrar yapmak için kendinizi sıkıyor musunuz?

5.    Mesanenizi boşaltmak için tuvalete koşturuyor musunuz?

6.    Tuvaletteyken idrar akışını durduramıyor musunuz?

7.    Sıkıştığınız halde tuvalete gittiğinizde çok az mı idrar geliyor?

8.    Tuvalete gitme ihtiyacınız olduğu hissinde azalma var mı?

9.    İdrara çıkma gereksinimi duymadan sık sık mesanenizi boşaltıyor musunuz?

10.  İdrara çıktıktan sonra mesanenizin hâlâ dolu olduğunu hissediyor musunuz?

11.  İdrar akışınız yavaş ya da kararsız mı?

12.  İdrar yaparken, başlangıçta, zorluk çekiyor musunuz?

13.  Tuvalete yetişemeyeceğinizi hissettiren “tetikleyiciler” var mı? (Akan su, tuvalet kapısının kilitli olması gibi).

14.  Yaşamınızı mesaneniz mi kontrol ediyor?

Bir ya da iki soruyla bu sıkıntı saptanabilir. İdrar tutamama tedavisi idrar tutamamanın tipine, sorunun şiddetine ve altta-yatan nedene bağlıdır. Tedavinin başarısı her şeyden çok doğru tanıya bağlıdır. Birçok kadın öksürünce idrar kaçırıyorum diyerek gereksiz yere ameliyat masasına yatıyor. Stres tipi olarak tanımladığımız bu türün tedavisi cerrahi yöntemle yapılırken, sıkıştırma tipi idrar kaçırmalarını, ilaç ve fizik tedavi ile ortadan kaldırabiliyoruz.

İdrar tutamama için uygulanan tedavi seçenekleri; davranış teknikleri, ilaç, aygıtlar ve ameliyat olarak dört kategoriye ayrılır. Birçok olguda  önce, en az invazif olan teknik önerilir, bu yüzden önce davranış teknikleri denenir ve eğer bu teknikte başarı sağlanamazsa diğer seçeneklere geçilir.

Siz Hangi Tipsiniz?

Stres Tipi İdrar Tutamama:Bu durum, mesanenize, öksürerek, hapşırarak, gülerek, egzersiz sırasında ya da ağır bir şey kaldırdığınızda basınç –stres– uygulayınca oluşan idrar sızıntısıdır. Stres tipi idrar tutamama, mesanedeki büzücü kaslar zayıfladığı zaman oluşur. Bu sorun özellikle mesaneniz çok dolu olduğu zaman fark edilir. Stres tipi idrar tutamama en yaygın görülen idrar tutamama tiplerinden biridir ve genellikle kadınlarda rastlanır. Hamilelik, çocuk doğurma ve menopoz nedeniyle oluşan fiziksel değişiklikler stres tipi idrar tutamamaya neden olabilir.

Sıkışma Tipi İdrar Tutamama: Bu durum birdenbire ve yoğun bir biçimde hissedilen idrar yapma ihtiyacıdır. İstenmeyen bir biçimde idrar kaçırma ile sonuçlanır. Mesane kaslarınız kasılarak tuvalete yetişebilmeniz için yalnızca birkaç saniye ile bir dakika arasında değişen süre kalacak biçimde sizi uyarır. Sıkışma tipi idrar tutamama durumunda, sık sık idrara çıkma gereksinimi duyabilirsiniz. Hatta idrara çıkma gereksinimi gece birkaç kez uyanmanıza neden olabilir. Sıkışma tipi idrar tutamama sorunu olan bazı kişiler akan su sesi duyduklarında ya da çok az miktarda sıvı tükettiklerinde şiddetli bir idrara çıkma gereksinimi duyabilir. Otururken ayağa kalkmanız bile idrar kaçırmanıza neden olabilir. Sıkışma tipi idrar tutamama idrar yolu enfeksiyonu ya da mesaneyi tahriş eden herhangi bir nedenle oluşabilir. Aynı zamanda bağırsak problemlerinden ya da multipl sklerozla bağlantılı sinir sistemi hasarlarından, Parkinson, Alzheimer, felç ya da yaralanmalardan da kaynaklanabilir. Sıkışma tipi idrar tutamamada, mesanenin aşırı çalıştığı –yani boşken bile kasıldığı – söylenmektedir. Aslında sıkışma tipi idrar tutamama çoğunlukla aşırı aktif mesane olarak adlandırılır.

Taşma Tipi İdrar Tutamama:Eğer sık ya da sürekli olarak idrar sızıntınız varsa bu taşma tipi olduğu anlamına gelebilir. Bu durum, mesanenin tamamen boşaltılamamasıdır ve taşmaya yol açar. Taşma tipinde; bazen mesanenizi tam olarak boşaltmadığınızı hissedebilirsiniz. İdrar yapmaya çalıştığınızda ancak çok zayıf bir akıntı sağlayabilirsiniz. Bu idrar tutamama tipi mesanesi hasar görmüş ya da üretrası bloke olmuş kişilerde  görülür. Diyabet nedeniyle oluşan sinir hasarları da taşma tipi idrar tutamamaya yol açabilir. Bazı ilaçlar taşma tipi idrar tutamama gelişimine neden olabilir ya da bu bağlamdaki riski artırabilir.

Karma İdrar Tutamama:Eğer stres tipi idrar tutamama ve sıkışma tipi idrar tutamama gibi birden çok idrar tutamama tipine ait belirtileriniz varsa bu karma idrar tutamamanız olduğu anlamına gelir. Karma idrar tutamama durumunda genellikle söz konusu idrar tutamama tiplerinden biri diğerinden daha rahatsız edicidir.

Fonksiyonel İdrar Tutamama:Birçok yaşlı yetişkinde özellikle bakımevlerindeki kişilerde yalnızca fiziksel ya da zihinsel bozukluklar tuvalete zamanında yetişmelerini engellediği için idrar tutamama görülebilir. Örneğin; ağır artritli kişiler tuvalete gidemediği için idrarını kaçırırlar. Alzheimer hastası olan kişiler kendilerini tuvalete zamanında yetişecek biçimde planlayamayabilirler. Bu tip idrar tutamama fonksiyonel idrar tutamama olarak adlandırılır.

Gross Total İdrar Tutamama: Bu terim, gece ve gündüz sürekli idrar sızıntısını ya da periyodik olarak büyük miktarlarda idrar kaçırmayı ve kontrolsüz idrar sızıntısını anlatmak için kullanılır. Mesanenin idrar tutma kapasitesi yoktur. Bazı insanlar, doğuştan anatomik kusur nedeniyle bu tür idrar tutamama sorunu yaşarlar. Bu idrar tutamama türü ayrıca omurilik zedelenmeleri ya da ameliyat sırasında oluşan üriner sistem yaralanmalarından kaynaklanabilir. Vajina gibi mesane ile komşu yapı arasındaki anormal açıklık da (fistül) gross total  idrar tutamama tipine neden olabilir.

İdrar kontrolünüzü kaybetmemek için yapmanız gerekenler:

*Sağlıklı bir kiloda kalın:Kendinize iyi bakarak ve kilonuzu kontrol altında tutarak idrar tutamama riskinizi azaltabilirsiniz.

*Sigara içmeyin:Eğer sigara içiyorsanız bırakmak için yardım alın.

*Kegel egzersizleri yapın:Hamilelik ve çocuk doğurmak üriner büzücü kasları ve pelvik taban kaslarını zayıflatabilir. Hamilelikleri sırasında bir önlem olarak Kegel egzersizleri yapmalarını önerilebilir.

*Mesaneyi tahriş edecek gıdalardan kaçının: Bazı gıdalardan ve içeceklerden uzak durmak ya da bunları sınırlı olarak kullanmak idrar tutamamayı önleyebilir ya da sınırlandırabilir. Örneğin; eğer günde iki fincandan daha fazla kahve içmenin kontrolsüz idrar yapmanıza neden olduğunu biliyorsanız yapmanız gereken tek şey, kahve sayısını bir fincana indirmek ya da kafeinden vazgeçmek olabilir.

Daha çok lif tüketin: Beslenmenize daha çok lifli gıda eklemek ya da lif takviyeleri kullanmak,  idrar tutamama için bir risk faktörü olan kabızlığın önlenmesinde yardımcı olabilir. Doktorunuz, bir önlem olarak, mesane sorununuza bağlı olmak üzere, daha az ya da daha fazla su içmenizi önerebilir.

Aktif olun: Fiziksel aktivite,  idrar tutamamanın gelişme riskini azaltır. Makul ölçülerde düşük-güçlü fiziksel aktivitelere katılan kadınlarda idrar tutamama olasılığının daha düşük olduğu bilinmektedir.