Çağımızın Tehlikeli Hastalığı Zatürre

Çağımızın Tehlikeli Hastalığı Zatürre

Çağımızın Tehlikeli Hastalığı Zatürre, Tamer Pehlivan, pnömokok, zatürre, beyin zarı iltihabı, menenjit, öksürük, balgam, Dünya Sağlık Örgütü, Kardiyovasküler, Akciğer hastalıkları, Diyabet, Alkolizm, karaciğer sirozu, beyin omurilik sıvısı, bağışıklık,, dalak, asplenik, Hodgkin, lenfoma, multipl miyeloma vakaları,böbrek yetmezliği, Nefrotik sendrom Dünyanın her yanında, özellikle de çok küçük çocuklar ve yaşlılarda sıklıkla görülen bir hastalık ve ölüm nedeni ZATÜRRE. Ölümlerin büyük çoğunluğunun ilk 48 saat içerisinde  gerçekleşmesi hastalığın tehlikesini bir kat daha artırıyor.

Dr. Tamer Pehlivan

Zatürre vakalarını önleyici bir aşı ise pek çok kişinin yaşamını kurtaracak bir yöntem… Bu tehlikeli hastalığa karşı aşılama ihmal edilmemeli…

Halk arasında “zatürre” olarak bilinen pnömoni özellikle pnömokok adı verilen mikrobun neden olduğu bir akciğer hastalığıdır. Akciğerlerin iltihaplanması yoluyla özellikle küçük çocuklarda, ileri yaştakilerde ve halihazırda kronik bir hastalığı bulunan kişilerde daha ağır seyreder ve ölümle sonuçlanabilir. Zatürreye neden olan bu mikrop aynı zamanda tüm vücuda yayılarak çok ağır bir hastalık tablosuna (bakteriyemi) ve beyin zarlarının iltihabına (menenjit) neden olabilir.
 

ZATÜRRE NASIL BİR HASTALIKTIR?
Genellikle; 39 dereceyi geçen ateş, öksürük ve çoğu zaman pas renginde olan koyu kıvamlı balgamla kendini gösteren bir hastalıktır. Bu belirtilerin yanında en önemli özelliği aşırı halsizliğe neden olması ve tedavi için hastaneye yatış gerektirmesidir.
Hastalık bazen genç erişkinlerde şiddetli bir titremenin ardından ateş yükselmesiyle birlikte aniden başlayabilir. Buna karşılık yaşlılarda son derece sinsi bir şekilde başlayabilir ve zatürre izlenimi vermeyebilir. Çok yaşlı hastalarda öksürük pek az olabilir, hiç balgam çıkmayabilir ve ateş de yükselmeyebilir. Ancak hasta yorgun görünür ya da bilinci bulanıklaşır. Vücut ısısı düşer ve şok tablosu ortaya çıkabilir.
Zatürre olan hastalar tipik olarak grimsi renktedir, kaygılı görünürler ve çok halsizdirler.

ZATÜRRE NEDEN TEHLİKELİ BİR HASTALIKTIR?
Zatürreye neden olan bakteriler, akciğer iltihabının yanısıra kan yoluyla tüm vücuda yayılarak bakteriyemi adı verilen tablo ve beyin zarında da menenjit gibi ciddi enfeksiyonlara neden olabilirler. Hastalığa yakalanan kişilerin tedavisi için genellikle hastaneye yatırılması gerekmekte ve bazen tedavi iyi sonuç vermemektedir. Bu bakteriler zatürreye neden olduğunda, her 20 vakadan biri, her 10 bakteriyemi vakasından 3’ü ölümle sonuçlanmaktadır. Zatürreden ölümlerin büyük çoğunluğunun ilk 48 saat içerisinde  gerçekleşmesi hastalığın tehlikesini bir kat daha artırmaktadır.

ZATÜRRE NASIL BULAŞIR?
Bakteri genellikle aile içinde, özellikle küçük çocuklar ve okul çoçukları arasında yayılma eğilimindedir. Hastalığın yayılması çoğu zaman viral üst solunum yolları enfeksiyonları ile birlikte olur. Dünya Sağlık Örgütünün verilerine göre dünyada her yıl her 1000 kişiden 10-15’i zatürreye yakalanmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinde her yıl Pnömokoklara bağlı zatürreden 100 000- 175 000  kişi,  bakteriyemiden 50 000 kişi ve menenjitten 3000 kişi hastaneye yatmaktadır. Yaklaşık 20 000 ila 40 000 kişinin de hayatını kaybettiği bildirilmektedir. Türkiye’de her yıl Sağlık Bakanlığı istatistiklerine göre yaklaşık 90 000 zatürre vakası görülmekte ve 2500 civarında kişi hayatını kaybetmektedir. Ancak uzmanlar Türkiye için gerçek rakamın çok daha yüksek olduğunu ifade etmekte ve yaklaşık 500 000 kişinin her yıl zatürreye yakalandığını belirtmektedirler.

ZATÜRREDEN KORUNMAK NEDEN ÖNEMLİDİR?
Zatürre (pnömoni), en gelişmiş ülkelerde bile, tanı ve tedavi yöntemlerinin, hastane ve yoğun bakım olanaklarının çok artmasına rağmen sık görülen ve ölümlere neden olan dünyanın bilinen en eski hastalıklarından biridir.
Özellikle;
• küçük çocuklar,
• yaşlılar,
• kalp, şeker, böbrek ve bronşit hastalarında ölümlere yol açabilmektedir.
Tüm zatürre vakalarının yarısından pnömokok bakterisi sorumludur. Ayrıca, pnömokokların giderek penisilin ve başka birçok antibiyotiğe karşı direnç kazanmakta oldukları saptanmıştır. Üstelik tıptaki tüm gelişmelere rağmen en gelişmiş ülkelerde bile bakteriyemiyle seyreden zatürrelerde ölüm oranı çok yüksektir. Bu nedenlerden dolayı zatürre hastalığından korunmak önemlidir.

ZATÜRRE HASTALIĞINDAN NASIL KORUNULUR?
Zatürre vakalarını önleyici bir aşı, pek çok kişinin yaşamını kurtaracak bir yöntemdir. Pnömokok aşısı, pnömokok bakterilerine karşı kan savunma hücrelerinin yapımını sağlayarak organizmayı bunlara karşı kuvvetli hale getirir. Pnömokokların 90 tipi vardır. Ancak bu türlerin içinde en fazla hastalığa neden olan  23 tip pnömokok bakterisi vardır. Aşı içinde de en çok hastalık yapabilme özelliği olan 23 tip bulunur ve bu bakterilere karşı koruma sağlar. Tek bir doz aşıyla yıllar süren bir bağışıklık elde edilmektedir. Bazı durumlarda aşının 5 yıl sonra tekrarlanması gerekir. Basit bir aşılama yoluyla korunma sağlanan bu tehlikeli hastalığa karşı aşılama ihmal edilmemelidir.

ZATÜRRE AŞISI (PNÖMOKOK AŞISI) KİMLERE UYGULANMALIDIR?
Dünya Sağlık Örgütü, ölümcül sonuç doğurabilecek bu hastalık için özellikle aşağıdaki grupların mutlaka aşılanmasını önermektedir.
Pnömokok aşısı yapılması gereken risk grupları:
–  65 yaşın üzerindeki herkes
–  2-64 yaş arasında olup kronik hastalıkların varlığı nedeniyle zatürre hastalığı gelişme riski artmış hastalar
• Kardiyovasküler hastalıklar
• Akciğer hastalıkları
• Diyabet
• Alkolizm
• Karaciğer sirozu
• Beyin-omurilik sıvısı kaçağı
– Bağışıklık sorunu olanlar
• Dalağı fonksiyon görmeyen veya alınmış hastalar (asplenik hastalar)
• Hodgkin hastaları
• Lenfomalı hastalar
• Multipl miyeloma vakaları
• Kronik böbrek yetmezliği olanlar
• Nefrotik sendrom vakaları
Bağışıklık sisteminin baskı altına girdiği hastalığı olanlar (örn: organ nakledilenler, kemoterapi ve radyoterapi görenler)
– Semptomatik veya asemptomatik HIV enfeksiyonu olanlar (AIDS’li hastalar)
– Zatürre hastalığı veya komplikasyonlarının görülme riskinin yüksek olduğu bilinen özel çevrelerde veya kalabalık yerlerde yaşayanlar (örn: huzurevleri gibi)

ZATÜRRE AŞISI NE ZAMAN YAPILMALIDIR?
Zatürre aşısının mevsimi yoktur ve yıl boyunca her zaman yapılabilir.
Zatürre nedeniyle hastaneye yatırılan kişilerin büyük kısmının önceki yıllarda da hastaneye yatmış oldukları tespit edildiği için risk grubunu oluşturan kişilerin rutin doktor ziyaretlerinde veya hastaneye yatırıldıklarında taburcu olmadan önce aşılanmaları önerilmektedir. Hastaneden taburcu edilirken aşılama, pnömoni nedeniyle tekrardan hastane tedavisine ihtiyaç duyulmasını azaltan bir önlemdir.
65 yaş ve üstündekiler doktor kontrolleri için ya da herhangi başka bir nedenle doktora başvurdukları zaman aşılanabilirler.
Risk gruplarına girenler, grip aşısıyla birlikte hastaneden taburcu edilirken huzurevlerinde veya kronik tedavi gördükleri ortamlarda aşılanabilirler.
Splenektomili (dalağı alınmış) veya kemoterapi uygulanacak hastalar
• Ameliyattan 2 hafta önce
• Organ naklinden 2 hafta önce
• Bağışıklık sistemini baskı altına alacak tedaviden 2 hafta önce aşılanabilirler.
HIV ile enfekte olanlar (AIDS’li hastalar)
– Pnömokok aşısı 2 yaşından küçük çocuklarda önerilmez.

ZATÜRRE HAKKINDA YANLIŞ BİLİNENLER
Zatürre çocukluk çağı hastalığıdır ve sadece çocuk ölümlerinin birincil nedenidir.
Zatürre sadece çocukluk çağında görülmemekte her yaşta hastalık gelişebilmekte ve çocuklarda olduğu kadar ileri yaşta ve kronik hastalıkları olanlarda da ağır hastalık ve ölümlerin başlıca nedenlerinden birini oluşturmaktadır.
Zatürre sadece kış aylarında görülen bir hastalıktır.
Zatürre sadece sonbahar- kış aylarında görülen bir hastalık değildir. Yaz ayları da dahil her ayda görülebilmekte ve küçük çaplı salgınlara neden olabilmektedir.
Zatürre aşıyla korunulabilen bir hastalık değildir.
Zatürre de grip hastalığı gibi aşı yoluyla korunulabilen hastalıklardan birisidir ve hastalığın teşhis ve tedavisinin güçlüğü, tedaviye rağmen ağır sonuçlara yol açabilmesi nedeniyle aşı yoluyla korunma önem taşımaktadır.
Zatürre aşısı da grip aşısı gibi her yıl sonbahar-kış aylarında uygulanmalıdır.
Zatürre yılın herhangi bir döneminde görülebilen bir hastalık olduğu için aşısı da yıl içinde herhangi bir zamanda uygulanabilmektedir. Tek doz zatürre aşısı en az 5 yıl boyunca koruyucudur ve her yıl tekrarlanması gerekmemektedir.
Grip aşısı yapılan kişiler zatürreden de korunmaktadır.
Grip aşısı grip virüsüyle gelişen grip hastalığından koruyarak vücudun savunma sisteminin kırılması nedeniyle grip sonrası gelişme riski olan zatürreden de korumaktadır; ancak direkt olarak zatürre hastalığına karşı koruma sağlamaz.
Grip ve zatürre; yaşlılar; diyabet, böbrek, kalp, karaciğer, akciğer hastalıkları gibi vücudun savunma sistemini zayıflatan hastalıkları olanlar ve çocuklar için daha büyük risk taşıdığı için grip aşısı uygulanan kişilerin aynı zamanda zatürre aşısı da yaptırmaları gerekmektedir. Ancak zatürre aşısının grip aşısı gibi her yıl tekrarlanmasına gerek yoktur, tek bir kez uygulanması yeterlidir. Ancak bağışıklık sistemi bozuk olan hastalarda her beş yılda bir tekrarlanması gerekmektedir.

YAZAR BİLGİSİ
Hergün güncellenen haberleri ve birbirinden özel yazarları ile takipçilerine çok özel bir dünyanın kapılarını aralayan SAGLİKVEYASAMDERGİSİ.com.tr, internette dergi standartlarında takipçilerine sağlıklı yaşamın renklerini sunuyor. Sağlıklı Yaşamın Pusulası’ olan www.saglikveyasamdergisi.com.tr sitesi Sağlık & Yaşam Dergisi’nin yazılı basındaki başarısının sanal ortamdaki en büyük destekçisidir.
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.